Tết Nguyên Đán là một ngày lễ vô cùng quan trọng trong nền văn hóa Việt Nam, là dịp để mọi người sum họp bên gia đình. Các phong tục và tập quán được lưu truyền đã được truyền thống từ thời xa xưa đến nay đã trở thành một phần không thể thiếu của ngày Tết. Những phong tục này không chỉ là biểu tượng của sự kết nối với truyền thống mà còn là cách thể hiện lời chúc mừng năm mới với mong ước về sự may mắn và bình an cho mọi người.

Hãy cùng Lịch Việt tìm hiểu về những phong tục tập quán ngày Tết cổ truyền Việt Nam ngay sau đây nhé.

Phong tục cúng ông Công, ông Táo

Lễ cúng ông Công, ông Táo là một phong tục quan trọng trong ngày Tết của người Việt Nam, biểu tượng cho sự tôn kính và biếu dâng cho thần linh quản lý bếp núc trong mỗi gia đình.

Lễ cúng thường diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp trong lịch Âm lịch. Trong dịp này, mọi gia đình chuẩn bị và dọn dẹp khu vực bếp, sắp xếp mâm cỗ cúng, mua cá vàng cùng với những vật phẩm như quần áo và tiền vàng. Những đồ vật này được sắp đặt trên bàn cúng ông Công, ông Táo nhằm trình báo Ngọc Hoàng về tình hình gia đình trong năm đã qua.

Cá vàng sau khi được cúng, thường được đưa ra sông hoặc hồ để thả, tượng trưng cho việc phóng sinh và làm lễ để xin may mắn cho năm mới.

Phong tục gói bánh chưng ngày Tết

Bánh chưng là lễ vật không thể thiếu trong các nghi thức thờ cúng ngày Tết và cũng là món ăn truyền thống không thể thiếu. Nhiều gia đình gói bánh chưng và tặng cho hàng xóm láng giềng, người thân như một món quà Tết ý nghĩa.

Truyền thuyết “Bánh chưng, bánh dày” đã xuất hiện từ đời Hùng Vương thứ 6, thể hiện đặc tính của một nước nông nghiệp lâu đời. Bánh chưng được làm từ gạo nếp, thịt lợn, đậu xanh, lá dong với hình dáng tượng trưng cho  đất vuông. Vì thế theo quan niệm xưa trong đón Tết cổ truyền, chiếc bánh chưng Tết thể hiện trời đất giao hòa, nói lên ước mơ về một năm mới sung túc, hạnh phúc và an lành.

Chơi hoa dịp Tết

Tết Nguyên Đán thường diễn ra vào đầu xuân, đây được xem như một khởi đầu mới, nơi vạn vật bắt đầu sinh sôi và trăm hoa cùng nở rộ. Do đó, việc trưng bày các loại hoa trong nhà không chỉ làm cho không gian trở nên đẹp mắt mà còn mang đến sự tươi mới, niềm vui và hứng khởi cũng như mang lại may mắn cho gia đình.

Ở miền Bắc, những loài hoa Tết đặc trưng là hoa đào và hoa mai trắng; trong khi ở miền Nam, người ta thường trưng bày hoa mai vàng. Ngoài ra, nhiều gia đình còn thích trồng cây quất cảnh hoặc các loại hoa khác như hoa lan, hoa thủy tiên, cúc vạn thọ hay hoa đồng tiền,...

Trang trí mâm ngũ quả

Bày mâm ngũ quả trên bàn thờ gia tiên là một phong tục truyền thống không thể thiếu trong ngày Tết. Thông thường, mâm ngũ quả được sắp đặt vào ngày 30 tháng Chạp hoặc mùng 1 Tết. Đặc điểm của mỗi mâm ngũ quả có thể thay đổi tùy thuộc vào địa phương và sản vật đặc trưng của từng vùng miền.

Dọn dẹp, trang trí nhà cửa

Trước Tết Nguyên Đán, mọi gia đình Việt đều hăng hái dọn dẹp nhà cửa, tạo ra không gian sạch sẽ và gọn gàng để chào đón năm mới. Phong tục này được coi là cách để xua tan những điều không may mắn của năm cũ và đón nhận những điều tốt lành của năm mới.

Các vật dụng như khay mứt Tết, bộ ấm trà... thường được gia chủ sắp đặt một cách tinh tế để chuẩn bị cho ngày Tết. Các chậu cây, chậu hoa, dây đèn nhấp nháy, tranh, cặp đôi câu đối,... đều được trưng bày để tạo nên không khí mới mẻ và vui tươi.

Đặc biệt, việc dọn dẹp thường được thực hiện từ đêm giao thừa trở đi. Theo quan niệm dân gian, từ đêm giao thừa đến hết mùng 3 Tết, không nên quét nhà hay đổ rác ra ngoài, người ta tin rằng đó là cách để giữ tài lộc không bị đẩy theo rác mà ra khỏi nhà.

Tảo mộ

Thăm mộ tổ tiên là một hoạt động thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với ông bà và tổ tiên, thường được tiến hành vào những ngày cuối năm trước dịp Tết Nguyên Đán. Người Việt tin rằng việc này giúp linh hồn của ông bà, tổ tiên được siêu thoát và an lành.

Khi thăm mộ tổ tiên, con cháu thường mang theo hoa, quả, hương, đèn, vàng mã và các vật phẩm khác để thắp hương, cúng bái và đọc văn khấn Thanh minh.

Cúng tất niên

Cúng tất niên là một nghi lễ quan trọng trong dịp Tết Nguyên Đán của người Việt Nam, thường được thực hiện vào chiều ngày 29 hoặc 30 tháng Chạp. Mâm cỗ cúng tất niên thường được sắp xếp rất cầu kỳ, tươm tất, là biểu tượng của lòng thành kính và tri ân của gia chủ đối với tổ tiên và thần linh. Bữa cơm tất niên không chỉ là dịp để mọi thành viên ngồi lại cùng nhau mà còn là lúc tổng kết năm cũ và chuẩn bị đón chào năm mới.

Đón giao thừa

Giao thừa là khoảnh khắc linh thiêng, là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây là lúc đất trời giao hoa, con người và vạn vật thiên nhiên trở nên gần gũi nhất.

Vào thời điểm giao thừa, mọi thành viên trong gia đình tụ tập lại, cùng nhau chào đón năm mới và cầu chúc cho một năm mới an lành, hạnh phúc. Lúc này, mọi người thường gửi tặng nhau những lời chúc Tết ý nghĩa và thực hiện nghi thức cúng giao thừa.

Hái lộc đầu xuân

Hái lộc đầu xuân thường được thực hiện vào đêm giao thừa hoặc sáng mùng 1 Tết. Trên đường chùa hoặc xuất hành, người ta thường hái những cành cây non, chồi lá xanh tươi, mang về nhà để cắm trong bình hoa hoặc treo trước cửa nhà.

Theo quan niệm của người Việt Nam, hái lộc đầu xuân sẽ mang đến cho gia đình sự may mắn, tài lộc, và hạnh phúc trong năm mới.

Xông đất

Xông đất là một trong những phong tục ngày Tết được nhiều gia đình thực hiện. Theo quan niệm dân gian của người Việt, việc xông đất đầu tiên trong năm sẽ có ảnh hưởng lớn đến vận mệnh của gia đình trong năm mới. Do đó, mọi người thường rất quan trọng việc lựa chọn người xông đất, vì họ tin rằng người đó sẽ mang lại may mắn và tài lộc cho gia đình.

Xin chữ

Phong tục xin chữ đầu năm là một truyền thống tâm linh phổ biến trong văn hóa người Việt. Người ta thường thực hiện việc xin chữ đầu năm để mang lại may mắn, tài lộc và những điều tốt lành cho bản thân và gia đình trong năm mới.

Người xin chữ thường đến các đình chùa, miếu mạo, hoặc các nhà thư pháp nổi tiếng. Những chữ được xin thường liên quan đến các giá trị tốt lành như Phúc (hạnh phúc), Lộc (thịnh vượng), Thọ (sức khỏe), An (bình an),... Người Việt tin rằng việc sở hữu chữ này sẽ là nguồn động viên, sức mạnh tinh thần để đối mặt với những thách thức trong năm mới.

Chúc Tết

Phong tục chúc Tết là một trong những hoạt động quan trọng và đầy ý nghĩa trong văn hóa người Việt Nam. Đây là cách để mọi người bày tỏ lòng tri ân, chia sẻ niềm vui và gửi đi những lời chúc tốt đẹp nhân dịp Tết Nguyên Đán. Lời chúc Tết thường là những điều tích cực, như chúc sức khỏe, may mắn, hạnh phúc, thành công và thịnh vượng cho người nhận chúc.

Nhiều người thường kèm theo những món quà nhỏ khi chúc Tết, như bánh ngọt, hoa quả hoặc những món đặc sản Tết. Thường thì người trưởng thành sẽ chúc Tết trước cho người trẻ, người cao tuổi sẽ nhận được lời chúc từ những người trẻ trong gia đình hoặc cộng đồng.

Khi chúc Tết, người ta thường bày tỏ sự chân thành, lòng tri ân và lòng tôn trọng đối với người nhận chúc. Phong tục chúc Tết không chỉ là cách để gửi lời chúc tốt đẹp, mà còn là dịp để thể hiện lòng quan tâm và sự chia sẻ giữa mọi người trong cộng đồng.

Phong tục lì xì

Thông thường, người lớn lì xì cho trẻ em, bạn bè, đồng nghiệp hoặc giữa những người có mối quan hệ gần gũi. Lì xì thường được làm từ giấy mỹ thuật màu đỏ, một màu có ý nghĩa của sự may mắn và sung túc. Ngoài ra, trên lì xì còn có thể in hoa văn, hình ảnh liên quan đến Tết và các biểu tượng phong thủy.

Phong tục lì xì không chỉ là cách trao đổi tài lộc mà còn thể hiện sự quan tâm, lòng tốt của người trao lì xì đối với người nhận, là một cách để chia sẻ niềm vui và may mắn trong dịp Tết.

Đi lễ chùa đầu năm

Đây là một phong tục ngày Tết rất đặc trưng, phản ánh nét đẹp văn hóa sâu sắc của dân tộc Việt Nam, thể hiện lòng thành kính và tôn trọng của con cháu đối với Phật, nhằm cầu mong một năm mới an lành và hạnh phúc. Khi tham gia lễ chùa đầu năm, người ta thường mang theo những vật phẩm như hương, hoa, quả, tiền lẻ,... để dâng cúng tại chùa.

Ngoài việc cầu mong cho bản thân, người ta cũng thường cầu nguyện cho gia đình, mong muốn rằng mọi thành viên trong gia đình đều được bình an, hạnh phúc. Những lời nguyện còn liên quan đến sự thành công trong học tập của con cái, sự thuận lợi trong công việc và những điều tích cực khác trong cuộc sống.

Trên đây là những phong tục ngày Tết phổ biến nhất mà Lịch Việt muốn chia sẻ đến bạn, hy vọng sẽ giúp bạn chuẩn bị cho Tết thuận lợi, suôn sẻ.

Chúc các bạn có một cái Tết đầm ấm, hạnh phúc bên người thân và gia đình.