Nguồn gốc của Tết Hàn thực

Tết Hàn thực được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam, gắn liền với một sự tích thời Xuân Thu. Khi đó, vua Tấn Văn Công của nước Tần phải lưu vong do đại loạn. Trong số những người đi theo phò trợ vua có Giới Tử Thôi, ông cùng vua trả qua rất nhiều khó khăn gian khổ và cuối cùng đã giành được ngai vàng.

Tuy nhiên, sau khi ban thưởng hậu hĩnh cho những người đã giúp đỡ mình, nhà vua lại quên mất người cận thần nhất của mình là Giới Tử Thôi - khi ấy đã đưa mẹ về núi Điền Sơn ở ẩn. Nhà vua đã cho người đi tìm nhưng ông nhất định không quay về. Để nhanh chóng đưa được ông về cung, vua cho đốt rừng và cả hai mẹ con đã chết cháy.

Nhà vua rất hối hận về quyết định này nên đã cho người lập miếu thờ. Ngày 3 tháng 3 âm lịch hàng năm là ngày mà hai mẹ con Giới Tử Thôi mất, nhà vua đã cấm dùng lửa nấu ăn, từ đó người ta gọi ngày này là tết Hàn thực.

Trong tiếng Hán, "hàn" nghĩa là lạnh còn "thực" nghĩa là đồ ăn. Mỗi gia đình vào ngày này đều chuẩn bị những món bánh trôi, bánh chay để thờ cúng ông bà tổ tiên.

Năm 2024, tết Hàn thực rơi vào ngày thứ Năm, ngày 11/4 dương lịch.

Ý nghĩa, phong tục của ngày tết Hàn thực

Tại Việt Nam, Tết Hàn thực lại mang nhiều nét văn hóa mang đậm dấu ấn của người Việt được lưu giữ qua hàng ngàn đời nay. Ngày này là dịp để con cháu tưởng nhớ tổ tiên, hướng về cội nguồn và ghi nhớ công ơn của những người đã khuất. Vào ngày này, các thành viên cùng nhau sum họp và cúng gia tiên để bày tỏ lòng thành kính.

Gia chủ cần bày biện mâm cúng tết Hàn thực dâng lên ông bà tổ tiên. Trong đó, món bánh trôi, bánh chay là không thể thiếu. 

Mâm lễ cúng tết Hàn thực

Để chuẩn bị mâm cúng tết Hàn thực, bạn không cần phải chuẩn bị quá cầu kỳ và công phu như những ngày lễ Tết khác. Dưới đây là một vài món không thể thiếu trong ngày tết Hàn thực:

Bánh trôi, bánh chay 

Theo quan niệm dân gian xưa, số lẻ là số may mắn nên số lượng bát bánh trên mâm là 3 hoặc 5 tùy theo sự chuẩn bị của gia đình. Món ăn truyền thống này được làm từ bột gạo nếp, đường phèn và đậu xanh.

Ngày nay, người ta sáng tạo thêm các món bánh trôi nhiều màu sắc để món ăn thêm phần rực rỡ và bắt mắt hơn. Các màu sắc đó thường dựa trên các màu sắc cơ bản của ngũ hành: xanh lá, đỏ, xanh dương, vàng.

Chiếc bánh trôi truyền thống có hình tròn, bao bọc lấy nhân đậu xanh đường phèn. Hiện nay, người ta còn tạo hình bánh trôi hoa sen, hoa mẫu đơn vô cùng đẹp mắt và khéo léo.

Cách làm bánh trôi cho ngày tết Hàn thực:

Mâm ngũ quả

Bên cạnh bánh trôi, mâm ngũ quả cũng là vật phẩm không thể thiếu với 5 loại quả đại diện cho ngũ hành. Mâm ngũ quả đại diện cho tấm lòng gia chủ, mang theo những mong ước về những điều tốt lành trong ngày Tết Hàn thực.

Hoa tươi, trầu cau

Loại hoa tươi được khuyên dùng trên mâm cúng tết Hàn thực là hoa cúc. Không chỉ mang tính trang trọng mà loài hoa này còn mang ý nghĩa cầu mong may mắn, tài lộc. Một số loài hoa khác có thể sử dụng là hoa huệ, hoa đồng tiền.

Cũng giống như số bát bánh trôi, số lượng trầu cau trên mâm cúng cũng nên là số lẻ.

Ly nước sạch

Đặc biệt, trên mâm lễ cúng tết Hàn thực cần có một ly nước sạch đại diện cho sự tinh khiết, thanh tịnh, cho lòng thành kính của gia chủ. Ngoài những lễ vật kể trên, gia chủ có thể sử dụng thêm tiền vàng.

Các loại hoa quả giả, đồ ăn cũ, không tươi thì không nên đặt lên mâm cúng. Trong khi cúng, gia chủ cũng nên đọc văn khấn để cầu nguyện những điều may mắn, cát lành cho cả gia đình.

Cần kiêng kỵ những điều gì vào tết Hàn thực?

- Không nên chuyển chỗ ở: Theo quan niệm dân gian, vong linh của những người đã khuất thường theo sát gia đình. Việc chuyển nhà vào đúng ngày tết Hàn thực sẽ khiến nhà cửa bị xáo trộn, mọi chuyện không được thuận lợi.

- Không thờ cúng những loại hoa quả có gai hay có vị đắng: Những loại hoa quả này có thể mang đến những tai ương, những đau khổ và cay đắng cho con người.

- Một số loại hoa có thể mang đến vận xui cho gia chủ: hoa ly, hoa sứ, hoa vạn thọ.

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, tết Hàn thực vẫn là một trong những ngày lễ quan trọng của dân tộc ta. Hy vọng bài viết trên đã đem lại cho bạn nhiều kiến thức bổ ích về ngày lễ này. Chúc bạn và gia đình cuộc sống an lành, hạnh phúc.